Ani wysokość zarobków, ani liczba otrzymanych informacji podatkowych nie przesądzają o wyborze między PIT-37 a PIT-38. Właściwy formularz zależy przede wszystkim od źródła przychodu: PIT-37 służy najczęściej do rozliczenia pracy i świadczeń, a PIT-38 — wybranych dochodów kapitałowych. Osoba zatrudniona na etacie, która dodatkowo sprzedaje akcje, może więc potrzebować obu zeznań. Mają one ten sam podstawowy termin złożenia, ale inne zasady opodatkowania, odliczeń i rozliczania strat. Warto rozdzielić te obowiązki, zanim rozpocznie się uzupełnianie deklaracji.

PIT-37 — rozliczenie wynagrodzeń i świadczeń

Kiedy właściwy jest PIT-37?

PIT-37 jest przeznaczony przede wszystkim dla osób, których przychody rozliczał w ciągu roku płatnik, na przykład pracodawca lub zleceniodawca. To płatnik obliczał i pobierał zaliczki na podatek, a następnie przekazał informację potrzebną do rocznego rozliczenia. Podatnik zestawia te dane w zeznaniu, uwzględniając przysługujące koszty, odliczenia i ulgi.

Na tym formularzu rozlicza się zwykle wynagrodzenie z umowy o pracę, umów zlecenia i umów o dzieło, a także emerytury, renty oraz niektóre świadczenia i prawa autorskie. Podstawowym dokumentem od pracodawcy lub zleceniodawcy jest zazwyczaj PIT-11. Przy świadczeniach emerytalno-rentowych dokumentacja może wyglądać inaczej, a otrzymanie rocznego obliczenia podatku nie zawsze oznacza konieczność samodzielnego składania zeznania.

Dochody wykazywane w PIT-37 podlegają skali podatkowej. Oznacza to możliwość uwzględnienia kwoty wolnej oraz właściwych dla tej formy opodatkowania ulg. Po spełnieniu warunków można również skorzystać ze wspólnego rozliczenia małżonków albo preferencyjnego rozliczenia osoby samotnie wychowującej dziecko. Sam formularz nie daje jednak prawa do preferencji — trzeba jeszcze spełniać wymagania dotyczące konkretnego rozliczenia.

PIT-37 nie jest odpowiedni do każdego dochodu opodatkowanego skalą. Jeżeli podatnik samodzielnie obliczał zaliczki, prowadził działalność gospodarczą na skali albo uzyskiwał określone dochody zagraniczne bez polskiego płatnika, właściwy może być PIT-36. W takim przypadku wynagrodzenie z etatu również może trafić do PIT-36, zamiast do osobnego PIT-37. Nie należy więc wybierać formularza wyłącznie dlatego, że otrzymano PIT-11.

PIT-38 — sprzedaż inwestycji i inne dochody kapitałowe

Co wykazuje się w PIT-38?

PIT-38 służy między innymi do rozliczenia odpłatnego zbycia papierów wartościowych, udziałów w spółkach oraz określonych instrumentów finansowych. Najbardziej typowa sytuacja to sprzedaż akcji lub jednostek funduszu notowanego na giełdzie. Rozlicza się tu również dochody z umorzenia, odkupienia lub wykupienia tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, objęte zasadami obowiązującymi od rozliczenia za 2024 rok.

Podatek od dochodów rozliczanych w tym formularzu wynosi zasadniczo 19%. Nie stosuje się do nich kwoty wolnej ani progów skali podatkowej. Dochód ustala się jako różnicę między przychodem a kosztami jego uzyskania, z uwzględnieniem zasad właściwych dla danej inwestycji. Kosztem mogą być między innymi wydatki na nabycie sprzedanych papierów wartościowych i związane z transakcjami prowizje.

Przy rozliczeniu inwestycji za pośrednictwem polskiego podmiotu podstawą jest często PIT-8C. Brak tej informacji nie oznacza jednak braku obowiązku podatkowego. Dotyczy to zwłaszcza inwestowania przez zagranicznego brokera: przychody, koszty i przeliczenia walutowe trzeba wtedy ustalić na podstawie historii transakcji oraz innych dokumentów. Nie wystarczy przepisać wyniku widocznego w aplikacji, ponieważ może być obliczony inaczej niż wymaga polskie rozliczenie.

W PIT-38 wykazuje się także odpłatne zbycie walut wirtualnych, ale w odrębnej części formularza. Nie łączy się tego wyniku ze sprzedażą akcji. Nadwyżka kosztów dotyczących walut wirtualnych przechodzi na kolejny rok według osobnych zasad, a nie jako zwykła strata z papierów wartościowych. Co istotne, obowiązek wykazania kosztów nabycia kryptowalut może powstać również wtedy, gdy w danym roku nie uzyskano jeszcze przychodu z ich odpłatnego zbycia.

Najważniejsze różnice między PIT-37 a PIT-38

Oba formularze dotyczą podatku dochodowego od osób fizycznych, ale nie są zamiennikami. Nie można wybrać korzystniejszego z nich ani przenieść dochodu inwestycyjnego do rozliczenia wynagrodzenia tylko po to, żeby wykorzystać kwotę wolną.

• Źródło przychodu: PIT-37 obejmuje głównie wynagrodzenia i świadczenia rozliczane za pośrednictwem płatnika, a PIT-38 — wskazane dochody kapitałowe.
• Sposób opodatkowania: w PIT-37 stosuje się skalę podatkową, natomiast w PIT-38 zasadniczo stawkę 19%.
• Preferencje rodzinne: PIT-37 może umożliwiać wspólne rozliczenie małżonków; PIT-38 każdy podatnik składa indywidualnie.
• Straty: straty ze sprzedaży akcji nie można odliczyć od wynagrodzenia z pracy.

Samo osiąganie dochodów wykazywanych w PIT-38 nie wyklucza wspólnego rozliczenia małżeńskiego dochodów opodatkowanych skalą. Możliwe jest zatem wspólne zeznanie dotyczące wynagrodzeń i osobne rozliczenie inwestycji przez małżonka, który je prowadził.

Strata na giełdzie nie obniży podatku od etatu. Może natomiast zostać rozliczona z odpowiednimi dochodami kapitałowymi w kolejnych latach, z zachowaniem ustawowych warunków i limitów.

Kiedy trzeba złożyć PIT-37 i PIT-38?

Oba zeznania składa się zasadniczo od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Jeżeli ostatni dzień terminu przypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy. Nie ma osobnego, późniejszego terminu dla inwestorów.

W terminie rozliczenia należy również zapłacić podatek wynikający z zeznania. Samo wysłanie formularza nie jest zapłatą, a zlecenie przelewu nie zastępuje złożenia deklaracji. Przy elektronicznej wysyłce warto zachować urzędowe poświadczenie odbioru, które potwierdza skuteczne przekazanie dokumentu.

Za 2026 rok podstawowy okres składania tych zeznań przypada od 15 lutego do 30 kwietnia 2027 roku. Dokumenty otrzymywane na początku roku dotyczą zazwyczaj przychodów uzyskanych w poprzednim roku, nie w roku ich wystawienia.

Czy trzeba składać oba formularze i sprawdzać gotowe zeznanie?

Jeżeli występują oba rodzaje dochodów, najczęściej potrzebne są dwa odrębne zeznania. Przykładowo wynagrodzenie z etatu trafia do PIT-37, a wynik sprzedaży akcji — do PIT-38. Sam zakup i dalsze posiadanie akcji co do zasady nie powodują obowiązku wykazania ich w PIT-38. Sprzedaż zakończona stratą już tak.

W usłudze Twój e-PIT mogą być przygotowane oba formularze. Na zasadach przewidzianych dla tej usługi niezaakceptowane PIT-37 i PIT-38 mogą zostać automatycznie zaakceptowane z upływem terminu rozliczenia. Nie oznacza to jednak, że administracja zna wszystkie przychody, koszty i przysługujące odliczenia.

Szczególnej uwagi wymagają zagraniczne rachunki inwestycyjne, straty z wcześniejszych lat oraz ulgi niewynikające z informacji płatnika. Przygotowane zeznanie warto potraktować jako dokument do sprawdzenia, a nie potwierdzenie, że wszystkie obowiązki zostały już rozliczone.

Co sprawdzić przed wysłaniem zeznań?

Najwięcej błędów wynika nie z samego wpisywania kwot, lecz z pominięcia jednego źródła przychodu albo niewłaściwego połączenia różnych rozliczeń. Przed zatwierdzeniem dokumentów warto przejść krótką kontrolę:

• czy uwzględniono wszystkich płatników i wszystkie rachunki inwestycyjne;
• czy przychody oraz koszty przypisano do właściwego formularza i roku;
• czy ulgi, preferencje i straty z poprzednich lat mają potwierdzenie w dokumentach;
• czy sprawdzono kwotę do zapłaty osobno w każdym zeznaniu.

Nie każdy zysk z oszczędności wymaga PIT-38. Odsetki od krajowej lokaty czy typowa dywidenda wypłacona za pośrednictwem polskiego płatnika są zwykle opodatkowane już przy wypłacie. Przy dochodach zagranicznych obowiązek samodzielnego rozliczenia może wyglądać inaczej. Rozstrzygające są więc rodzaj transakcji i sposób pobrania podatku, a nie samo to, że pieniądze pochodzą z inwestowania.