Fundacja rodzinna zyskuje na popularności wśród przedsiębiorców z województwa wielkopolskiego planujących sukcesję i ochronę zgromadzonego majątku. Jej prawidłowe ustanowienie coraz częściej staje się przedmiotem pracy kancelarii zajmujących się fundacjami rodzinnymi. Wokół tego rozwiązania narosło sporo mitów – najczęstszy z nich głosi, że majątek wniesiony do fundacji jest całkowicie nietykalny dla wierzycieli. Warto sprawdzić, gdzie naprawdę kończy się ochrona majątku.
Czym jest fundacja rodzinna
Fundacja rodzinna, wprowadzona ustawą z 2023 roku, to podmiot służący gromadzeniu i zarządzaniu majątkiem rodzinnym oraz zabezpieczeniu jego beneficjentów. Fundator wnosi do niej majątek, który staje się własnością fundacji – to kluczowy mechanizm odróżniający ją od zwykłego posiadania aktywów przez osobę fizyczną.
Z chwilą wniesienia majątku do fundacji przestaje on być majątkiem fundatora. To właśnie ta zmiana właścicielska leży u podstaw ochrony – ale nie jest ona bezwarunkowa.
Kiedy fundacja faktycznie chroni majątek
Majątek wniesiony do fundacji rodzinnej co do zasady nie odpowiada za osobiste długi fundatora powstałe po jego wniesieniu. Wierzyciel fundatora nie może prowadzić egzekucji z majątku fundacji, jeśli zobowiązanie powstało już po skutecznym przeniesieniu aktywów.
Ochrona działa więc wtedy, gdy:
- majątek został wniesiony do fundacji zanim powstało zobowiązanie,
- przeniesienie nie nastąpiło z pokrzywdzeniem istniejących wierzycieli,
- fundacja działa zgodnie z przepisami i nie służy wyłącznie ukryciu majątku.
Gdzie kończy się ochrona – granice prawne
Tu pojawia się sedno problemu. Ustawa o fundacji rodzinnej oraz przepisy ogólne przewidują szereg sytuacji, w których majątek fundacji nie jest chroniony.
Odpowiedzialność za długi sprzed wniesienia majątku
Fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed ustanowieniem fundacji – w tym zobowiązania alimentacyjne. Odpowiedzialność ta jest ograniczona do wartości wniesionego mienia, ale realna.
Skarga pauliańska
Wierzyciel pokrzywdzony wniesieniem majątku do fundacji może skorzystać ze skargi pauliańskiej (art. 527 KC). Jeśli wykaże, że fundator wniósł majątek z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli, sąd może uznać tę czynność za bezskuteczną wobec danego wierzyciela.
Zobowiązania alimentacyjne
Roszczenia alimentacyjne korzystają ze szczególnej ochrony – fundacja odpowiada za nie nawet wtedy, gdy powstały po wniesieniu majątku, jeśli fundator nie jest w stanie ich zaspokoić z własnego majątku.
Fundacja a egzekucja ze świadczeń dla beneficjenta
Warto pamiętać o jeszcze jednym aspekcie. Choć sam majątek fundacji jest chroniony, świadczenia wypłacane beneficjentowi już nie. Jeśli beneficjent ma długi, komornik może zająć przysługujące mu od fundacji świadczenia – tak jak zajmuje wynagrodzenie czy inne wierzytelności.
Czego fundacja rodzinna nie zrobi
Aby uniknąć rozczarowań, warto jasno określić, czego fundacja rodzinna nie zapewnia:
- nie chroni przed wierzycielami, których roszczenia istniały przed wniesieniem majątku,
- nie unieważnia zobowiązań alimentacyjnych,
- nie jest narzędziem do ukrywania majątku przed egzekucją – takie działanie naraża fundatora na odpowiedzialność,
- nie chroni świadczeń wypłacanych zadłużonym beneficjentom.
Fundacja rodzinna to skuteczne narzędzie ochrony majątku i planowania sukcesji – ale tylko wtedy, gdy zostanie ustanowiona z wyprzedzeniem i zgodnie z prawem, a nie w reakcji na nadciągającą egzekucję. Z tego powodu wielu fundatorów decyduje się na skorzystanie ze wsparcia doświadczonych specjalistów, takich jak GWS Radcy i Doradcy Podatkowi – dobrze zaplanowana fundacja chroni majątek przez pokolenia, źle skonstruowana staje się źródłem sporów z wierzycielami.